De geboorte van een sociaal vormgever

Een celebrant die rituelen vormgeeft…?

‘Dat is interessant!’ zeggen gesprekspartners als ik over mijn nieuwste bezigheid vertel. De een begint meteen over een sjamanistisch ritueel in het bos dat een schoonzus ooit bijwoonde, de ander heeft benauwde herinneringen aan wierook en machtsmisbruik. Daarna informeren ze langs hun neus weg of ik hen de fijne kneepjes even wil verklappen. Misschien kan ik zelfs de map met voorbeelden een keer uitlenen. Je krijgt bij zo’n opleiding immers kant en klare recepten aangeboden voor symboliek en ceremonies?

Nee, mensen. Zo werkt het dus niet. Er komt geen hokus-pokus bij kijken en er valt niks te verklappen. Als deze opleiding zweverig was zou je mij er niet aantreffen, en als het rituele kunstje een kwestie van na-apen zou zijn, evenmin.

Hoe werkt het dan wel?

Om te beginnen is er zoiets als context. Het fenomeen ritueel heeft een rijke geschiedenis, die door talloze onderzoekers vanuit talloze culturele en antropologische achtergronden bestudeerd is. En nog steeds: het domein van de rituele studies groeit en bloeit. Als er iets is wat ik in de afgelopen maanden geleerd heb, is het dat er een diversiteit aan visies en opvattingen leeft in het netwerk van wetenschappers die ritueel tot onderwerp van studie gemaakt hebben.

De samenleving verandert. Tegelijkertijd is de universele behoefte van mensen om ‘iets te doen’ als er wat gebeurt in hun leven onveranderd gebleven. Mensen willen vieren, gedenken, eren en rouwen – maar wel precies passend bij hun situatie, bij de gemeenschap waartoe ze behoren, op het juiste moment en op de meest geschikte wijze. De individuele mens heeft nieuwe behoeften, de individuele wens ziet er dus heel anders uit, de maatschappelijke achtergrond waartegen het gebeurt ook. Dat vraagt om een theoretisch goed onderlegde, inventieve en pragmatische celebrant, want er zijn geen kant en klare antwoorden meer.

Kunstje leren? Eerst even aan de theorie snuffelen. Anders eindigt je ceremonie wel degelijk in hokus-pokus, ondanks de beste rituele bedoelingen.

Ik wilde er iets mee. Noem het zingeving. Hoewel mijn werk altijd draait om zaken waar ik ideologische verwantschap mee voel, komt het in de praktijk van alledag vaak neer op mailtjes sturen, telefoontjes plegen en tekst produceren. Het mag nog zo bevredigend zijn om bij te dragen aan succesvol teamwork, aan homo-emancipatie, aan vrijwilligersinzet, aan inclusief onderwijs – ik miste de verdieping, de bezieling, het persoonlijke karakter.

En dus heb ik me een jaar lang wekelijks ondergedompeld in de grillige materie van de rituele theorie, overgeleverd aan kleurrijke casussen en geoefend tot de blaren op mijn vingers stonden. Ik durf inmiddels wel te zeggen dat ik een theoretisch goed onderlegde, inventieve en pragmatische celebrant ben geworden.

Dat ging niet zonder haperen. Er waren momenten dat ik twijfelde aan mijn geschiktheid voor het vak: na een paar colleges wist ik zeker dat een relatieviering of een uitvaart niet mijn dingetje was. Alsjeblieft geen rouwende families aan de keukentafel voor mij, en al helemaal geen kleffe stelletjes die hun geluk zonodig moeten bezegelen met een feestje. En celebrant, serieus?

Net op tijd viel het kwartje. Ik werd warm van het symposium Rituelen in de school, waarbij we gezamenlijk op zoek gingen naar het collectieve verhaal van een Utrechtse middelbare school. Het vinden van een vorm om alle individuele betrokkenen – leerlingen, leraren, ouders, buurtbewoners – met elkaar én hun fysieke omgeving in verbinding te brengen en het geheel tot hun recht laten komen, dát maakte iets in mij wakker. Wat leverde het op? Een nieuw begin. Een schone lei. Een gevoel van saamhorigheid. Het verhaal van iedereen, ‘on the same page’.

Die nieuwe start bij een fusie, reorganisatie of verhuizing zet ik om in een passende ceremonie, zodat verleden, heden en toekomst op de nieuwe plek in harmonie met elkaar samenvallen. Zodat iedereen op zijn plaats is, zich thuis voelt, zich verbonden weet, misschien zelfs trots kan zijn.

Ik ben een theoretisch goed onderlegde, inventieve en pragmatische celebrant geworden, maar dat houd ik liever stil. Het gaat niet om de viering zélf, maar om de gemeenschappen die iets te vieren hebben. Die ben ik van dienst met een inclusieve benadering, een gezamenlijke aanpak en een resultaat dat staat als een huis. Mijn rituele geuzentitel luidt vanaf heden sociaal vormgever.

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.